Nawr ti'n ei weld e...

Nawr dwyt ti ddim. Mae 'na rywbeth eitha sinistr am y fath newidiadau ar luniau. Mae'n atgoffa rhywun o'r hen Rwsia Sofietaidd, braidd. Sydd yn ei ffordd yn gwneud imi feddwl fod pobl y Blaid, yn anffodus, yn dechrau troi yn venal scum fel y gweddill.

Cymru Ugain : Ugain

'Roedd erthygl ar y BiBiEc heddiw yn sôn am fenter 'tanc meddwl' newydd, sef Wales 20:20. Tanc meddwl "democratic socialist " ydyw, meddent hwy (tybed beth mae'n nhw'n meddwl fod hynny'n golygu?), ac maent wedi cyhoeddi'u comisiwn cyntaf, sef dogfen Winning for Wales gan Huw Lewis AC.

Mae'n ddogfen difyr, rhaid dweud. Rwy'n cymeradwyo'i ddadansoddiad treiddgar o broblem fawr Llafur yng Nghymru, sef diffyg y blaid yn Llundain i'w drin fel unrhywbeth amgen na pharti rhanbarthol leol, megis rhanbarthau Lloegr.

Ond, ble mae'r Iaith? Dyw hi i'w gweld nunlle yn y ddogfen; ac mae bai mawr arni am hynny. Rhan enfawr o bechod Llafur, a rhan allweddol o'r broblem 'rhanbartholdeb' uchod y mae'r AC mor dreiddgar amdani, yw'r modd y diystyrir yr iaith gan y blaid. Cymraeg yw'r hyn sydd yn rhoi "dichonoldeb cenedl", chwedl JR Jones, i Gymru, ac yn ei rwystro hi rhag ddod yn ryw fath o West England bondigrybwyll. Bu Llafur am gydol ei hoes yn trin Cymru fel rhyw fath o gloddfa pleidleisiol saff, lle medrent ddibynnu ar y gri "we're all Labour here!" er mwyn ennill bri a grym ym mhalas Westminster, heb roi yn ôl fawr ddim yn nhermau gwahanrwydd y Cymry. Dyna lle mae raid newid er y gwell, neu rhanbarth heb iaith a heb wreiddyn y byddwn ni.

Ond, gyda hynny, pwy a wyr nad hynny oedd bwriad Llafur o'r cychwyn cyntaf? Onid ydyw pobl diwraidd yn haws eu rheoli?

Wythnos yng Nghymru Fydd

Rwy wrthi'n darllen llyfr Islwyn Ffowc Elis ar y foment, ac y mae yna amryw beth rhyfedd tu hwnt ynddi. Ar ddiwedd bennod 7, mae'r cymeriadau yn gweld band milwrol yng nghanol Caerdydd:

'Wel', meddai, 'mae amryw o wledydd wedi dileu eu lluoedd arfog erbyn hyn. Mae Cymru'n un ohonyn nhw. "Y gweldydd pasiffistaidd" y gelwir ni... Ond mae'r ysfa filwrol yn anodd iawn ei lladd. Ac rydych chi'n edrych nawr ar fintai o Gymdeithas Filwrol Cymru.'
'Dydyn nhw ddim yn perthyn i'r Llywodraeth?'
'Nac ydyn. Cymdeithas wirfoddol ydyw. Gan ein bod ni'n wlad rydd, dyw'r Llywodraeth ddim yn ei gwahardd hi. Ond dyw hi'n rhoi dim at ei chynnal...'
'Ond fe allai ddymchwel y Llywodraeth,' meddwn i.

A dyna sy ryfedd gen i. Gan roi o'r neilltu a ydw i o blaid rhyfela neu beidio, beth sydd mor wael am fod yna rywbeth a all dymchwel Llywodraeth? Os nad oes y fath beth, yna mae'r ffordd yn agored i Lywodraeth fod mor ddraconaidd ac unbennaidd ag y myn. Hyd yn oed nawr, does dim modd ddangos diffyg cefnogaeth i Lywodraeth heb fod y Llywodraeth hynny'n galw etholiad cyffredinol. Yn ei amser mewn grym, mae 'Llafur Newydd' wedi pasio sawl deddf i rwystro pobl rhag dangos eu bod nhw'n anghytuno efo'r llywodraeth; ac er gymaint eu siarad, mae'n bur annhebyg y medrwn ni ddibynnu ar unrhyw blaid arall i'w dileu. Unig rheswm eu bodolaeth yw i ennyn grym ac arian, ond yn bennaf grym, i nhw'u hunain.
Llywodraeth yw'r broblem - sut felly y medr Llywodraeth fod hefyd yn ateb?

Lembo Öpik

Pam, Duw, pam?

I be mae egwyddorion dda?

Tybed. Ddaeth Cylchgrawn Barn drwy'r drws ddoe, ac rwy wedi bod yn pician drwyddi yn ystod amser te ac amser cinio heddiw. Er i'r cylchgrawn fynd i'r wasg cyn i Blaid Cymry a Llafur "Newydd" neidio i mewn i'r gwely efo'i gilydd, mae 'na gryn dipyn o gnoi cil ar y sefyllfa yn y Bae.

Hyd yn hyn, yr hyn sydd wedi 'nharo i fwyaf yw colofn y golygydd, Dyfrig Jones. Â ati ynddo i ddadlau fod yn rhaid i wleidyddion o Genedlaetholwyr rhoi yr agwedd hynny o'u hunaniaeth ar y blaen i bopeth arall - hynny yw, i fod yn fodlon i hepgor eu hegwyddorion eraill er mwyn rhoi'r wlad yn gyntaf (rwy'n symleiddio braidd, ond yn y bôn, dyna ydy'r peth).

Wn i ddim yn iawn be i feddwl am hyn, a bod yn onest. Ar y naill law, mae gan yr Olygydd bwynt da - mae'n bechod gweld pobl yn glynu'n styfnig at un safle er ei fwyn ei hun, pan fyddai cyfaddawdu yn gwneud mwy o les i'r etholwyr, a/neu'r wlad yn gyfangwbl. Yn sicr, dyna sut fydd Ieuan Wyn Jones a Rhodri Morgan yn ei sbinio hi i ni ac i'w dilynwyr. Ond pam, dywed, cyfaddawdu efo Llafur, ond gwrthod yn llwyr gyfaddawdu efo'r Torïaid? Ym Mhrydain drwyddi draw, dydyn nhw fawr wahanol - gweler erthygl gwych y Dr. Sean Gabb ar The Quisling Right - ac yng Nghymru, dichon eu bod hyd yn oed yn well na Llafur. 'Dydyn nhw ddim wedi treulio canrif yn cymeryd cefnogaeth y Cymry'n ganiataol, ac yn ein difrïo oherwydd hyn. Ers y Refferendwm, ac yn enwedig ers gael gwared â Rod Richard, mae'r Blaid Dorïaidd wedi newid llawer.

Sgwn i pam, felly, mae'r "Giang o Bedair" yn cadw'n dawel y tro hwn? Rown i'n arfer credu, yn fy mhlentyndod naïf, fod gwleidyddion yn gwneud eu gwaith er mwyn gwella bywyd i bawb. Erbyn hyn, mae'n disgwyl i mi eu bod â mwy o ddiddordeb mewn pwer, statws, ac arian nac egwyddorion.

Plaid Cymru a Llafur yn ymdrybaeddu mewn trythyllwch, yn rhannu gwely ar ein harian ni.